Rehber
Olumlama nasıl yazılır?
Hazır olumlama listeleri iyi bir başlangıçtır, ama en çok işe yarayan cümleler çoğu zaman kendi kelimelerinle yazdıklarındır. Kendi hayatından bir ayrıntı taşıyan bir cümle, kitaptan alınmış güzel bir sözden daha kolay sahiplenilir.
Olumlama yazmak için yazar olman gerekmez; birkaç basit kurala dikkat etmen yeterli. Bu rehberde o kuralları sırayla ele alıyor, her biri için zayıf ve güçlü bir örneği yan yana koyuyoruz.
Birinci tekil şahıs ve şimdiki zaman
Olumlama senin hakkında olduğu için “ben” diliyle kurulur. Türkçede “ben” zamirini ayrıca yazmak şart değil; fiil eki zaten kimin konuştuğunu söyler. Şimdiki zaman ya da geniş zaman, cümleyi uzak bir geleceğe ertelemek yerine bugüne bağlar. “Bir gün özgüvenli biri olacağım” cümlesi beklemeyi, “Bugün fikrimi söylemeyi deniyorum” cümlesi ise eylemi anlatır.
- Önce: “Bir gün daha sakin biri olacağım.”
- Sonra: “Gerginleştiğimde durup bir nefes alabiliyorum.”
İnandırıcılık ve köprü cümleler
Bir olumlamayı söylediğinde içinden “Hiç de değil” diyen bir ses yükseliyorsa, cümle sana fazla uzak demektir. Araştırmalar da buna işaret ediyor: Wood, Perunovic ve Lee'nin 2009 tarihli çalışmasında benlik saygısı düşük katılımcılar “Sevilmeye değer biriyim” cümlesini tekrarladıktan sonra kendilerini daha kötü hissetti. Köprü cümleler bu boşluğu kapatır; bulunduğun yer ile ulaşmak istediğin yer arasında inanabileceğin bir ara adım kurar.
- “…öğreniyorum”: “Kendime daha nazik davranmayı öğreniyorum.”
- “…yapabilirim”: “Bu toplantıda bir soru sorabilirim.”
- “Her gün biraz daha…”: “Her gün biraz daha az erteliyorum.”
- “…izin veriyorum”: “Bugün yorgun olmama izin veriyorum.”
Somut ve kısa tutmak
“Ben harika biriyim” gibi genel cümleler kulağa hoş gelir ama hiçbir anla bağ kurmaz. Somut bir durum ya da davranış ekledikçe cümle güç kazanır: “Bu raporu adım adım bitirebilecek bilgiye sahibim.” Uzunluk için kural basit: tek nefeste rahatça söyleyebileceğin kadar.
Ne istemediğini değil, ne yapacağını yaz
“Artık panik yapmıyorum” gibi cümleler, söylemek istemediğin kelimeyi merkeze koyar. Bunun yerine ne yapmak istediğini anlat: “Zor anlarda ayaklarımı yere basıp nefesime dönebilirim.” Bu her zaman mümkün olmayabilir; bazen “Kusursuz olmak zorunda değilim” cümlesi, “Yeterince iyiyim” cümlesinden daha dürüst gelir. Seçim yaparken en dürüst olanı tercih et.
Önce ve sonra: beş örnek
Aşağıdaki örneklerde soldaki cümleler fazla iddialı ya da belirsiz, sağdakiler ise aynı ihtiyacı daha inandırıcı biçimde karşılıyor:
- “Asla stres yapmam.” yerine “Yoğun bir günde de kendime mola verebilirim.”
- “Herkes beni seviyor.” yerine “Beni olduğum gibi kabul eden insanlar var.”
- “Sınavdan kesin yüksek alacağım.” yerine “Çalıştığım konuları sakin bir zihinle hatırlayabilirim.”
- “İşimde en iyisiyim.” yerine “İşimde her ay yeni bir şey öğreniyorum.”
- “Hiç yalnız değilim.” yerine “Bugün bir kişiyle küçük bir bağ kurabilirim.”
Kendi olumlamanı yazmak için beş adım
- Seni zorlayan durumu ve o anda kendine söylediğin olumsuz cümleyi yaz.
- Bu cümlenin tam tersini değil, inanabileceğin bir sonraki adımı düşün.
- Cümleyi “ben” diliyle, şimdiki zamanda ve tek nefeste söylenecek uzunlukta kur.
- Sesli oku; içinde bir itiraz yükseliyorsa bir köprü ifade ekle.
- Bir hafta dene, sonra kelimeleri sana daha çok uyacak şekilde düzelt.
Sık sorulan sorular
Olumlama yazarken en sık yapılan hata nedir?
Olumlama yazarken en sık yapılan hata, inanmadığın kadar büyük bir cümle kurmaktır. “Hiç korkum yok” ya da “Her şey mükemmel” gibi ifadeler içinde hemen bir itiraz uyandırır ve cümle etkisini yitirir. Bunun yerine bugünkü hâlinden bir adım ilerisini anlatan, “öğreniyorum” ya da “yapabilirim” gibi köprü ifadeler içeren cümleler seçmek daha işe yarar.
Köprü cümle nedir?
Köprü cümle, bugünkü hâlin ile ulaşmak istediğin hâl arasında inanabileceğin bir ara adım kuran olumlamadır. “Kendimi seviyorum” demekte zorlanan biri için “Kendime daha nazik davranmayı öğreniyorum” bir köprü cümledir. Genellikle “öğreniyorum”, “yapabilirim”, “her gün biraz daha” ya da “izin veriyorum” gibi ifadelerle kurulur ve zor dönemlerde daha inandırıcı gelir.
Olumlamalar olumsuz kelime içerebilir mi?
Evet, olumlamalar gerektiğinde olumsuz kelime içerebilir; önemli olan cümlenin dürüst ve destekleyici olmasıdır. Genel öneri, ne istemediğini değil ne yapmak istediğini anlatmaktır. Ama “Kusursuz olmak zorunda değilim” gibi bir cümle, bazı insanlara “Yeterince iyiyim” cümlesinden daha gerçekçi gelir. Hangisi sana daha inandırıcı geliyorsa onu kullan.
Bir olumlama ne kadar uzun olmalı?
Bir olumlama genellikle tek nefeste rahatça söyleyebileceğin uzunlukta olmalıdır; çoğu zaman beş ile on beş kelime arası yeterlidir. Kısa cümleler akılda kalır ve zor anlarda hızla hatırlanır. Daha uzun cümleler ise bir görüşme ya da zor bir konuşma gibi belirli bir durumu anlatırken işe yarar. Önemli olan uzunluk değil, cümlenin sana ait gelmesidir.