Olumlamalar
Kontrol edemediklerini bırakmak için olumlamalar
Bazı düşünceler avucunda sıkıca tuttuğun bir taş gibidir. “Otuzuma gelmeden şunu yapmış olmalıydım.” “Keşke o gün öyle demeseydim.” “Ya sonuç kötü çıkarsa?” Taşı ne kadar sıkarsan avucun o kadar acır, ama bırakmak da tuhaf bir şekilde korkutucu gelir; sanki bırakırsan umursamamış olacaksın.
Oysa bırakmak, önemsediğin şeyden vazgeçmek değildir. Gücünü değiştirebileceğin şeye yöneltmek, değiştiremeyeceğin şeyle kavga etmeyi ise bırakmaktır. Aşağıdaki olumlamalar bu ayrımı her gün biraz daha kolay yapabilmen için yazıldı.
Eski planlara veda ederken
- Hayatım çizdiğim plana benzemiyor ve bu, yanlış gittiği anlamına gelmiyor.
- O planı yapan ben, bugün bildiklerimi henüz bilmiyordu.
- Bir hayale veda etmek, hayal kurmayı bırakmak demek değil.
- Başkalarının takvimine göre geride değilim; kendi zamanımda ilerliyorum.
- Eski planlarımı biraz hüzünle uğurlayıp yenilerine yer açabilirim.
Pişmanlıklar ve keşkeler
- Geçmişi değiştiremem ama ondan ne öğrendiğimi seçebilirim.
- “Keşke” ile başlayan düşünceyi fark ediyor ve nazikçe bugüne dönüyorum.
- O kararı, o günkü koşullarda verdim.
- Pişmanlığım, bir dahaki sefere farklı seçebileceğimin işareti.
- Geçmişteki hâlime bugünün bilgisiyle yüklenmiyorum.
Sonucu beklerken
- Elimden geleni yaptım; gerisi artık benim elimde değil.
- Bekleme süresini kafamda senaryolar yazarak doldurmak zorunda değilim.
- Sonuç ne olursa olsun, onunla baş etmenin bir yolunu bulacağım.
- Başkalarının kararlarını yönetemem, kendi tepkimi seçebilirim.
- Kontrol etmeye çalıştıkça yorulduğumu fark ediyor ve omuzlarımı bırakıyorum.
Her gün yeniden bırakmak
- Bırakmak bir kerelik bir karar değil, her gün yeniden yaptığım bir tercih.
- Aynı düşünceye geri dönersem kendime kızmadan onu yeniden bırakabilirim.
- Ellerimi açtığımda yeni bir şeye de yer açılıyor.
Bir düşünceyi bırakmak için kısa bir uygulama
- Seni meşgul eden durumu tek bir cümleyle yaz.
- Kâğıdı ikiye böl; kontrol edebildiklerini ve edemediklerini ayrı sütunlara yaz.
- Edemediğin her madde için bir olumlama seç, edebildiğin her madde için bugün yapılacak küçük bir iş belirle.
- Düşünce geri geldiğinde avuçlarını açarak seçtiğin cümleyi bir kez tekrarla.
- Akşam, bugün neyi bıraktığını ve neyi yaptığını iki satırla not et.
Kontrol edebildiklerin ve edemediklerin
Bırakmayı kolaylaştıran en basit araçlardan biri, bir kâğıdı ikiye bölmektir. Sol tarafa seni meşgul eden durumda kontrol edebildiğin şeyleri, sağ tarafa edemediklerini yaz. Bir iş başvurusunu düşün: özgeçmişini güncellemek, görüşmeye hazırlanmak ve teşekkür e-postası göndermek senin elinde; işverenin kararı, diğer adaylar ve sürecin ne kadar uzayacağı değil.
Sağ sütundaki her madde için “Sonucu beklerken” grubundan bir olumlama seç, sol sütundaki her madde için ise küçük bir eylem planla. Böylece enerjin değiştirebileceğin şeye akar. Bu ayrım yeni bir fikir değil; Stoacı filozof Epiktetos'tan beri pek çok düşünürün üzerinde durduğu eski bir bilgeliktir.
Bırakmak, vazgeçmek değildir
Bırakmayı zor kılan şey, onun pes etmek gibi hissettirmesidir. Ama aradaki fark önemli: vazgeçmek, önemsediğin şey için adım atmayı bırakmaktır; bırakmak ise yalnızca sonucun üzerindeki kontrol isteğini gevşetmektir. Bir sınava çalışmaya devam ederken “Ya düşük gelirse?” düşüncesini bırakabilirsin. Sonuç kaygısı hafifledikçe elindeki işe odaklanmak da kolaylaşabilir.
Sık sorulan sorular
Kontrol edemediğim şeyleri bırakmayı nasıl öğrenirim?
Kontrol edemediğin şeyleri bırakmayı öğrenmek, önce onları fark etmekle başlar. Seni meşgul eden durumu kâğıda yazıp kontrol edebildiklerinle edemediklerini iki sütuna ayır. Edebildiklerin için küçük bir eylem planla, edemediklerin için “Gerisi artık benim elimde değil” gibi bir olumlama seç. Bu ayrımı her tekrarladığında bırakmak biraz daha alışkanlığa dönüşür.
Pişmanlıklarla nasıl baş edebilirim?
Pişmanlıklarla baş etmenin ilk adımı, geçmişteki kararını bugünün bilgisiyle değil, o günün koşullarıyla değerlendirmektir. Sonra pişmanlığın sana ne öğrettiğine bak: bir dahaki sefere neyi farklı yapmak istersin? “Keşke” düşüncesi geldiğinde onu fark edip nazikçe bugüne dönmek, aynı anıyı tekrar tekrar yaşamanı azaltır. Telafi edebileceğin bir şey varsa adım atmak da rahatlatır.
Bırakmak umursamamak mı demek?
Hayır, bırakmak umursamamak demek değildir. Umursadığın bir şey için elinden geleni yapmaya devam edersin; bıraktığın şey, sonucu kontrol etme çabası ve onun getirdiği sürekli tetikte olma hâlidir. Örneğin bir sunumdan sonra yöneticinin kararını beklerken kafanda senaryo yazmayı bırakabilirsin. Bu, işini önemsemediğin değil, kendini tüketmediğin anlamına gelir.
Bırakmak ile affetmek arasındaki fark nedir?
Bırakmak ve affetmek birbirine yakın ama farklı süreçlerdir. Affetmek, seni incitmiş birine ya da kendine karşı taşıdığın kırgınlıkla ilgilidir. Bırakmak ise daha geniştir: gerçekleşmeyen planlar, değiştiremeyeceğin sonuçlar ve geçmişe dair pişmanlıklar üzerindeki kontrol isteğini gevşetmeyi kapsar. İşin içinde bir kırgınlık varsa affetme olumlamaları da sana iyi gelebilir.